یکی از نمادهای فرش ایرانی در جهان، فرش قشقایی است. این نمونه عالی هنر ایرانی، ریشه در طبیعت محل زندگی و فرهنگ زیبای عشایر ایل قشقایی دارد و گرچه اخیر با نمادهای مدرن پیوند خورده است؛ اما هنوز هم داستان زیبای کوچ این عشایر و خویشاوندی آنها با طبیعت را روایت میکند. علاوه بر طرح و نقشه، تار و پود فرش دستباف قشقایی هم با طبیعت پیوند دارد و با استفاده از پشم طبیعی گوسفندان عشایر تهیه میشود.
این مقاله به معرفی کامل فرش قشقایی، تاریخچه، ویژگیهای برجسته و همچنین نحوه خرید نوع دستی و ماشینی آن اختصاص دارد.
معرفی فرش قشقایی و تاریخچه آن
ایل قشقایی در اصل یکی از اتحادیههای ایلی ایران است؛ یعنی این که از چند طایفه گوناگون تشکیل شده و هر کدام از این طایفهها ریشه ترک، لر، کرد یا عرب دارند. به همین دلیل است که طرح و نقشه فرش دستباف قشقایی تنوع زیادی دارد و پر از نقشونگارهای پیچیده است که یک شکل متحد و زیبا را ایجاد میکنند.
مرکز اصلی ایل قشقایی، استان فارس است و فرش دستباف آنها را با عنوان فرش قشقایی شیراز هم میشناسند. فرش دستباف قشقایی از گذشته تاکنون در فصول سرد سال و توسط زنان این ایل بزرگ بافته میشود؛ چون پیشه اصلی آنها دامپروری است و در فصلهای پاییز و زمستان به دلیل کم شدن فعالیتهای مربوط به شغل اصلی، به قالیبافی رو میآورند.
ماده اصلی این قالیها هم از پشم دامها تأمین میشود. از طرف دیگر فصول سرد و فراغت از کار سنگین دامپروری، فرصت مناسبی برای خیالپردازی و پرورش خلاقیت است و زنان ایل قشقایی بیشتر فرشهای خود را با نقشههای ذهنی زیبا میبافند که نقش و نگار آنها با نقشههای سنتی هم پیوند خورده است.
پیشینه قالی قشقایی به 400 سال پیش باز میگردد و بهمرور از وسیلهای برای تأمین نیازهای زندگی، به یک کار هنری و نمادی برای فرهنگ ایل قشقایی تبدیل شده است.
2 ویژگی اصلی فرش دستباف قشقایی
ویژگیهای اصلی فرش دستباف قشقایی در قرون اخیر را میتوان به 2 دسته اصلی تقسیم کرد:
- طرحها و نقشههای سنتی که با مرور زمان تغییر زیادی نکردهاند و بیشتر شامل اشکال ذهنی و هندسی میشود. تقارن در ترنج و حاشیه این نقشهها الزامی نیست و بیشتر انواع فرش قشقایی شیراز این ویژگی را دارند.
- طرحها و نقشههای هندسی و هماهنگ که با الهام از فرش شهری و هنرهای قلمکاری، ترمهبافی و کاشیکاری ساخته میشوند و توسط زنان عشایر ساده شدهاند. در این نوع فرش بیشتر گل و شاخ و برگ مدور به جای اشکال هندسی دیده میشود.
مشخصات فرش قشقایی ماشینی و دستباف
چه چیزی قالی قشقایی را از دیگر انواع فرش دستباف ایرانی متمایز میکند و در دسته بهترین فرش دستباف ایران قرار میدهد؟ در این بخش به مشخصاتی که فرش قشقایی ماشینی و دستباف را از دیگر فرشهای ایرانی متمایز میکند، میپردازیم.
طرح و نقشه فرش قشقایی
همان طور که در بخشهای قبلی گفتیم، نقشه و طرح فرش دستباف قشقایی در گذشته بیشتر ذهنی بود و زنان این ایل از قوه تخیل خود، داستانها، طرحهای قدیمی و طبیعت محل زندگی خود برای بافت فرش الهام میگرفتند. به همین دلیل در ترنج و حاشیه فرشهای قشقایی قدیمی تقارن وجود نداشت.
امروزه هم تا حدودی از نقشههای ذهنی برای بافت فرشهای قشقایی استفاده میشود؛ اما این نقشهها با نقشههای فرش شهری ادغام شدهاند تا سازگاری بیشتری با خانههای امروزی و دکوراسیون مدرن داشته باشند. انواع قالیهای دستباف فرش رحیمی کارپت هم با همین ویژگی بافتهشدهاند و به همین دلیل تنوع طرح و نقشه زیادی دارند.
فرش بختیاری هم که یکی دیگر از بهترین فرشهای دستباف ایلیاتی است، همین ویژگیها را دارد و فرش دستباف قشقایی بختیاری هر دو با نقشههای ذهنی، الهام از طبیعت، اشکال هندسی و طرحهای سنتی بافته میشوند.
تار و پود (الیاف)
تار و پود فرشهای دستباف قشقایی از جنس پشم دستریس است؛ یعنی عشایر قشقایی پشم گوسفندهای خود را پس از چیدن، شستن و صاف کردن، با استفاده از وسایل سنتی مثل دوک یا چرخ نخریسی تبدیل به نخ میکنند. نخ هم بعد از رنگرزی گیاهی، برای چله کشی فرش آماده میشود.
استفاده از بهترین پشم دستریس دوام و عمر فرشهای دستباف قشقایی را بالا میبرد. این ویژگی هم در بین انواع فرش دستباف قشقایی بختیاری مشترک است.
دار فرش و نوع بافت فرش قشقایی
دار قالیهای عشایر معمولا افقی است؛ چون جای زیادی در چادرها اشغال نمیکند و جابجایی آنها هنگام کوچ راحتتر است. با وجود استفاده از پشم دستریس و گره ترکی، ضخامت فرش دستباف بافته شده توسط زنان ایل قشقایی چندان زیاد نیست و در دسته قالیهای نرم و نازک قرار میگیرد. همچنین برای افزایش دوام این فرشها، از 2 پود استفاده میشود.
رنگ فرش قشقایی
تنوع رنگ در یک قالی قشقایی ممکن است تا 13 یا 14 رنگ هم برسد. برای ایجاد این رنگها از مواد طبیعی مثل روناس، نیل، پیاز و ... استفاده میشود که مقاومت رنگ فرش را در برابر شستشوی فرش دستباف بالا میبرد. رنگ قرمز تند سرخفام یا گلی، رنگ اصلی فرشهای قشقایی است که از آن در بافت ترنج و گاهی هم زمینه و لچک فرش استفاده میشود.
همچنین ممکن است برای رنگ آمیزی زمینه این فرش از رنگ آبی فیروزهای، سبز و سفید هم استفاده شود.
فرش قشقایی مدرن چه ویژگیهایی دارد؟
ویژگی اصلی فرش قشقایی مدرن، استفاده از نقشهای منظم و متقارن و مشابه فرش شهری است. علاوه بر طرحهای سنتی، در طراحی نقشه و طرح فرشهای مدرن قشقایی از هنرهای قلم کاری، کاشی کاری و ترمه بافی الهام گرفته میشود. همچنین میزان اشکال هندسی مثل لوزی در آنها کمتر است و بیشتر از گل و گیاه و خطوط مدور برای پر کردن زمینه این فرش استفاده میشود.
خرید و قیمت فرش قشقایی
در این مطلب، به تاریخچه و ویژگیهای اصلی فرش قشقایی پرداختیم و گفتیم که فرش دستباف قشقایی چه تفاوتهایی با فرش دستباف شهرهای دیگر دارد.
برای اطلاع از قیمت فرش دستباف قشقایی، مشاهده طرحهای مختلف این فرش و خرید آن، میتوانید به صفحه اینستاگرام فرش رحیمی پیام بدهید. در تولید انواع فرش دستباف رحیمی از پشم دستریس با رنگرزی گیاهی استفاده شده و میتوانید آنها را در خانه خود رایگان پرو کنید.
