فرش دستباف علاوه بر زیباتر کردن دکوراسیون خانه شما و اضافه کردن طرح و نقش اصیل به آن، میتواند نماینده بخشی از طبیعت هم باشد و شما را به محیط زیست نزدیکتر کند. فرشهایی که با پشم دستریس بافته میشوند، بخشی از طبیعت را به خانه شما میآورند و مثل یک عضو زنده از آن هستند؛ چون هر بار که پایتان را روی این فرش میگذارید یا دست روی آن میکشید، داستان زیبای تبدیل شدن بخشی از یک موجود زنده به یک اثر هنری را برایتان روایت میکند.
این مقاله به پاسخ سؤال «پشم دستریس چیست؟»، مراحل تولید و همچنین مزایای آن نسبت به نخ ماشینی (صنعتی) میپردازد.
پشم دستریس چیست؟
پشم دست ریس نوعی الیاف است که از پشم طبیعی گوسفند، بز یا شتر و به شیوه کاملا دستی تولید میشود؛ یعنی فرد از دوک یا چرخ نخریسی برای تبدیل کردن پشم به الیاف یا نخ استفاده میکند و در فرایند تولید آن دستگاههای صنعتی دخیل نیستند. دستریس کردن پشم، صنعتی با قدمت چند هزارساله است که هنوز در مناطقی مثل کردستان و بین عشایر رواج دارد و از این نوع پشم برای بافتن انواع فرش دستباف و لباس استفاده میشود.
پشم دستریس مقاومت بالا و بافت منحصربهفردی دارد که باعث میشود فرش دستباف تولید شده با آن کیفیت بسیار بالایی داشته باشد. مثلا فرش دستباف بیجار یکی از انواع فرشهای بادوام تولید شده با این نوع پشم است.
رنگ اولیه پشم، سن گوسفند یا حیوانی که پشم آن برای دستریسی انتخاب میشود و همچنین منطقه جغرافیایی تأثیر زیادی روی کیفیت پشم دست ریس دارند.
دستهبندی انواع پشم دستریس
از آنجایی که برای تولید پشم دستریس مورد استفاده در قالیبافی از پشم گوسفند استفاده میشود، در این بخش به انواع دستهبندی پشم دست ریس گوسفند اشاره میکنیم:
بر اساس کیفیت
پشم دست ریس بر اساس سطح کیفی به 4 نوع درجه یک تا چهار دستهبندی میشود. پشم درجه یک، معمولا پشم گوسفند مرینوس است که در ایران بهسختی پیدا میشود. پشم این گوسفند تمامی ویژگیهای موردنیاز برای تولید یک فرش مرغوب مثل تجعد، ظرافت، حرارت پذیری و استحکام بالا را دارد. بعد از پشم درجه یک، هر چه درجه کیفی پایینتر میآید، تجعد پشم کمتر میشود و در مقابل میزان ضخامت و براق بودن آن بیشتر میشود.
میزان ضخامت فرش دستباف بافته شده با پشمهای درجه سه و چهار زیاد است و میتوانید از این فرشها در جاهایی مثل اتاق خواب استفاده کنید. از طرف دیگر، طرح و نقشه فرش دستباف تولیدشده با پشمهای درجه یک و دو ظریفتر است و ضخامت کمتری هم دارد.
بر اساس سن گوسفند
بهترین پشم، مربوط به گوسفندان 12 تا 14 ماهه است که ظرافت، لطافت، استحکام و انعطاف پذیری بالایی دارد. پشم بره 6 تا 8 ماهه در رتبه بعدی قرار دارد و بعد از آن هم پشم اخته و پشم مرده قرار دارند. به اولین پشمی که از تن گوسفند چیده میشود، پشم اخته میگویند و پشم مرده هم از پوست گوسفند مرده جدا میشود.
بر اساس منطقه جغرافیایی
نوع تغذیه گوسفند و مراتعی که در آن چرا میکند، در کیفیت آن تأثیر زیادی دارد. معمولا پشم دستریس گوسفندهای مناطق سردسیر زبر و دارای جعد کمتر و پشم دستریس گوسفندهای مناطق گرمسیر نرمتر و با جعد بیشتر است.
یکی از باکیفیتترین پشمهای دستریس، مربوط به منطقه کامیاران است؛ چون گوسفندهای کردستان از مراتع سرسبز کوهستانی تغذیه میکنند و در نتیجه پشم مرغوبی دارند. در تولیدی فرش دستباف رحیمی، از پشم دستریس همین منطقه برای چله کشی فرش استفاده میشود.
پشم دست ریس مناطق فراهان و سلطان آباد هم از کیفیت بالایی برخوردار است و فرش دستباف سلطان آباد هم با همین نخ تولید میشود. متأسفانه در سالهای اخیر به دلیل مهاجرت هنرمندان فرشباف اراکی و تغییر وضعیت آب و هوا در این منطقه، میزان تولید پشم دستریس فراهان و سلطان آباد کم شده است.
نحوه تولید پشم دست ریس در 7 مرحله
برای تولید پشم دست ریس از ابزارهای سادهای مثل دوک یا چرخ نخ ریسی استفاده میشود. دوک خود دارای 3 بخش میله چوبی، قلاب و لنگر است. میله قلاب را به لنگر وصل میکند و وظیفه کنترل و پیچاندن نخ را بر عهده دارد. قلاب جهت پیچش و لنگر تابیدن نخ را کنترل میکنند. در ادامه به مراحل تولید پشم دست ریس اشاره میکنیم:
- ابتدا پشم گوسفند با استفاده از قیچی یا دستگاههای برقی مخصوص و در فصل مناسب (معمولا بهار) چیده میشود.
- بعد از چیدن پشم، آن را به اصلاح سُرت (Sort) میکنند تا پشمهای مرغوب از انواع با کیفیت پایینتر جدا شود.
- بعد پشم چیده شده شسته میشود تا گرد و غبار، گیاهان و آلودگی از آن پاک شود.
- در مرحله بعد از ابزاری به نامه شانمیک که شبیه به شانه است، برای باز کردن و شانه کردن پشم گوسفند استفاده میشود.
- بعد از آن پشم شانه شده را دور مچ دست کلاف میکنند.
- بعد از شانه و کلاف کردن پشم، آن را با استفاده از دوک به نخ تبدیل میکنند که به دقت و مهارت بالایی نیاز دارد.
- در انتها پشم دست ریس با استفاده از رنگهای گیاهی رنگرزی میشود. این کار دوام رنگ پشم را بالا میبرد و باعث میشود بعد از شستشو، رنگ فرش پخش نشود.
برای آشنایی بیشتر با رنگرزی پشم دست ریس، مقاله «رنگرزی گیاهی فرش دستباف» را بخوانید.
مزایای خرید فرش با پشم دستریس
علاوه بر زیباتر کردن طرح فرش دستباف، استفاده از پشم دستریس مزایای زیر را به فرش اضافه میکند:
- استحکام و دوام بالا
- مقاومت بالا در برابر نور خورشید و حرارت
- بافت منحصر به فرد و متفاوت از فرشهای با نخ صنعتی
- کمک به حفظ محیط زیست با استفاده نکردن از مواد شیمیایی در فرایند تولید
- داشتن حس اصالت
- برقراری پیوند با طبیعت
- داشتن رنگهای طبیعی و زنده
تفاوت پشم دستریس و نخ ماشینی در یک نگاه
جدول زیر، تفاوتهای عمده پشم دستریس و ماشینی را در یک نگاه به شما نشان میدهد:
|
ویژگی |
پشم دستریس | نخ ماشینی |
|
روش تولید |
کاملا دستی با دوک یا چرخ | تولید صنعتی با ماشین آلات |
|
ظاهر |
یکنواخت نیست؛ طبیعی و زنده | کاملا یکدست |
| استحکام | بالا و ماندگار |
معمولا متوسط |
| ارزش هنری | بسیار بالا |
کمتر |
| قیمت | بیشتر |
ارزانتر و فراوان |
فرش رحیمی؛ تولیدکننده فرش دستباف باکیفیت با پشم دستریس
در این مطلب دیدیم که ویژگیها، انواع و روش تولید پشم دستریس چیست و فرش با پشم دست ریس چه مزایایی نسبت به فرش با نخ صنعتی دارد. فرش رحیمی تولیدکننده فرش دستباف باکیفیت، بادوام و با رنگرزی گیاهی است و تنوع طرح و نقشه بالایی دارد. برای سفارش و خرید فرش دستباف رحیمی میتوانید با شماره 09122069848 تماس بگیرید یا به صفحه اینستاگرام فرش رحیمی پیام بدهید. در ضمن پرو فرش رحیمی در منزل شما رایگان است.
