اگر بخواهید هنگام خرید فرش مثل یک حرفهای عمل کنید، باید اصطلاحاتی مثل رج فرش را بدانید تا با کمک آنها بتوانید به کیفیت و ارزش واقعی فرش پی ببرید. با رونق استفاده از فرشهای ماشینی، اصطلاح رجشمار فرش دوباره اهمیت خود را به دست آورده است؛ چون ما توقع داریم یک فرش ماشینی در تمامی نقاط همان تعداد رج یا تراکم تعیین شده را داشته باشد. البته این اصطلاح در خرید فرش دستباف همچنان اهمیت دارد.
در این مقاله ضمن تعریف رج فرش، به نحوه شمارش و همچنین اصطلاحات مرتبط با آن میپردازیم.
رجشمار فرش چیست؟
رج شمار یا رج فرش اصطلاحی قدیمی برای سنجش تراکم، ظرافت و کیفیت فرش است. پیش از پرداختن به تعریف رج، ابتدا باید با اصطلاح ذرع آشنا شوید. ذرع یک واحد اندازهگیری است که در گذشته از آن برای اشاره به عرض و طول فرش استفاده میشد. این واحد در صنعت فرشبافی تبریز معادل 112 سانتی متر و در اصفهان 104 سانتی متر است. بر همین اساس، فرش ذرع و نیم فرشی است که 110 در 160 یا 104 در 150 سانتی متر (عرض معادل یک ذرع و طول یک ذرع و نیم) باشد.
در شهرهای مختلف ابعاد ذرع موردنظر خود را بر عدد 16 تقسیم میکنند و عدد به دست آمده را به عنوان کوچکترین بخش برای شمارش گرهها یا همان رج فرش به کار میبرند. به عنوان مثال اگر ابعاد ذرع فرش تبریز را بر 16 تقسیم کنیم، به عدد 7 میرسیم و رج شمار فرش تبریز، معادل تعداد گرههای موجود در هر 7 سانتی متر از آن است.
آیا رجشمار فرش دستباف اهمیت دارد؟
رج در تعیین جنبههای مختلف کیفیت فرش دستباف مثل ضخامت فرش، ریزبافت یا درشت بافت بودن و همچنین دوام آن نقش دارد.
تصور عموم بر این است که هر چقدر رجشمار فرش دستباف بالاتر باشد، کیفیت آن بالاتر است. این تصور تا حد زیادی درست است؛ اما بد نیست این نکته را بدانید که نوع گره، جنس نخ و تعداد لای نخ هم به همین اندازه مهم است. مثلا گره فارسی از گره ترکی ظریفتر است و به همین دلیل ممکن است در تراکم و ابعاد یکسان، تعداد رج در فرش سلطان آباد، اصفهان، کاشان و ... از فرش تبریز بیشتر باشد. این موضوع به این معنی نیست که کیفیت فرش تبریز پایینتر است.
همچنین تعداد زیاد لای نخ به معنای درشتتر بودن بافت فرش است و این موضوع به معنای کیفیت پایین فرش برداشت میشود. معمولا تعداد لا در فرشهای با نخ ابریشم و پشم کمتر است و این فرشها ظریفتر بافته میشوند. فرش دستباف بیجار یکی از نمونههای فرش با لای کم و باکیفیت است که با نخ پشم و رج پایین بافته میشود.
از طرف دیگر، معمولا حرفهایهای بازار برای رج شمارهای مختلف فرش دستباف یک بازه در نظر میگیرند. مثلا تعداد 27 تا 29 گره را برای فرش 30 رج و تعداد 37 تا 39 گره را برای فرش 40 رج مجاز میدانند؛ چون در تولید فرش دستباف احتمال خطای انسانی وجود دارد.
نحوه شمارش رج فرش تبریز، اصفهان و کرمان
رج شمار استاندارد در بازار بین 46 تا 50 است و اگر تعداد گرههای یک فرش در 7 سانتی متر، 46 تا 50 عدد باشد، میتوان بافت فرش را استاندارد دانست. فرشهای با رجشمار بالاتر در دسته فرشهای نفیس قرار میگیرند و در میان انواع فرش دستباف ایرانی، این فرشها تنها در نقاطی مثل تبریز، اصفهان و مشهد بافته میشوند.
حال اگر بخواهید خودتان تعداد رج فرش را بشمارید، میتوانید به 2 روش عمل کنید:
1. شمارش رج فرش با خط کش و سوزن
2 سوزن و یک خط کش بردارید. فرش را پشت و رو کنید و سوزن اول را در یک نقطه دلخواه فرو کنید. بعد عدد صفر خطر کش را زیر سوزن اول بگذارید و بالای عدد 7، یک سوزن دیگر فرو کنید. حال تعداد گرههای بین 2 سوزن را بشمارید.
2. استفاده از ابزار رج شمار
میتوانید از ابزار مخصوص شمارش رج که شبیه به حرف C انگلیسی است، هم استفاده کنید. این ابزار دارای یک مربع با ابعاد 1*1 سانتی متر در پایین و یک ذرهبین در بالا است که به شما اجازه میدهد تعداد گرههای فرش در مساحت یک سانتی متری را حساب کنید. با ضرب کردن تعداد گرهها در عدد 7، به رجشمار فرش میرسید.
لازم به ذکر است که برای فرش اصفهان و کرمان باید تعداد گرهها را به ترتیب در هر 6.5 و 6.75 سانتی متر بشمارید؛ چون ابعاد ذرع این فرشها متفاوت است.
جدول رجشمار فرش چیست؟
جدول رج شمار یا رج فرش جدولی است که توسط شرکت سهامی فرش ایران تدوین شده و در آن کیفیت فرش بر اساس تعداد رجها، نوع بافت (ریز یا درشت) و همچنین جنس و تعداد لای نخ تعیین میشود. با استفاده از این جدول میتوانید به میزان ظرافت نقشه و طرح فرش دستباف پی ببرید و بتوانید فرش دستباف دست دوم خود را بهتر قیمتگذاری کنید.
|
رجشمار |
نوع بافت | جنس خامه | جنس و نوع چله | نوع القاج (پود) |
|
۱۰ |
بسیار درشت بافت شماره 1 | پشم داخلی 6 لا | پنبهای ۲۸ لا | - |
|
۲۰ |
بسیار درشت بافت شماره 2 | پشم داخلی 3 لا | پنبهای ۲۴ لا | - |
|
۴۰ |
درشت بافت | پشم مرینوس 4 لا | پنبهای ۱۲ لا | پنبهای ۲۷ لا |
|
۴۶ |
استاندارد رایج ۱ | پشم مرینوس 2 لا | پنبهای ۱۲ لا |
پنبهای ۲۷ لا |
| ۵۰ | استاندارد ۲ | کرک لطیف 7 لا | ابریشم 42 لا |
پنبهای ۲۷ لا |
| ۶۰ | ریزبافت ۱ | کرک لطیف 5 لا | ابریشم 36 لا |
پنبهای ۱۰ لا |
| ۷۰ | ریزبافت ۲ | کرک لطیف 4 لا | ابریشم 30 لا |
پنبهای ۸ لا |
| ۸۰ | ریزبافت ۳ | کرک لطیف 3 لا | ابریشم 24 لا |
پنبهای ۴ لا |
منظور از خامه در این جدول، پرز فرش و منظور از القاج، پود آن است.
مهمترین نکات در مورد رج فرش که باید بدانید
با توجه به جدول بالا و مواردی که در بخشهای قبلی گفتیم، بهتر است نکات زیر را هم هنگام توجه به رج فرش در نظر داشته باشید:
- اگر رج فرشی 80 باشد، الزاما به این معنی نیست که آن فرش، بهترین فرش دستباف ایرانی است؛ چون به جز ظرافت فرش، باید به جنس نخ و کیفیت رنگرزی و ریسیدن آن هم نگاه کنید.
- مساوی بودن رج فرش در طول و عرض، نشان از کیفیت قالی دارد و حرفهایهای بازار اول تعداد رج را در طول فرش محاسبه میکنند.
- تعداد رج روی کیفیت نقشه فرش دستباف هم تأثیر میگذارد. مثلا در فرش 30 رج معمولا گل فرش از ابریشم است و در 40 رج، هم گل و هم حاشیه فرش از ابریشم بافته میشود.
- در فرش دستباف نائین، اصطلاح 60 لا مساوی رج شمار 60، 9 لا مساوی رج شمار 50، 4 لا مساوی رج شمار 75 و 12 لا مساوی رج شمار 30 است.
- در فرش دستباف اصفهان، اصطلاح خفت به معنای تعداد گرهها در کل عرض فرش است.
- در فرش دستباف کاشان هم اصطلاحی با عنوان «خونه» وجود دارد که معادل 10 گره است.
- در فرش دستباف یزد، به هر نخ تار «تون» میگویند که در نصف عرض فرش کشیده میشود. به عنوان مثال، فرش 840 تون، 420 گره در یک متر عرض دارد.
خرید فرش دستباف باکیفیت با رج استاندارد
در این مقاله تلاش کردیم تا به سؤال «رجشمار فرش چیست؟» پاسخ کاملی بدهیم و به تمامی اصطلاحات کاربردی در مورد رج فرش پرداختیم. برای خرید فرش عشایری دستباف، باکیفیت و دارای رج استاندارد، میتوانید به فروشگاه فرش رحیمی سری بزنید. فرشهای دستباف این فروشگاه با پشم دستریس بافته شدهاند و رنگ آنها کاملا گیاهی است، به همین دلیل هنگام شستشو رنگ آنها پخش نمیشود.
همچنین برای خرید فرش دستباف میتوانید از صفحه اینستاگرام فرش رحیمی هم بازدید کنید.
